ഇന്ത്യൻ ജുഡീഷ്യറിയിലെ നെപ്പോട്ടിസം: "കുടുംബവാഴ്ചയുടെ" നിഴലിലെ നീതിപീഠം

ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിനെയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ധാർമ്മികബോധത്തെയും സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഏറ്റവും സുപ്രധാന സ്ഥാപനമാണ് ഇന്ത്യൻ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ. ജനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാത്ത ഒരേയൊരു അധികാരകേന്ദ്രമായിട്ടും, അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് സാധ്യമാകുന്നത് ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ്. ആ വിശ്വാസത്തിലാണ് “Rule of Law” എന്ന ആശയം നിലകൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ ജുഡീഷ്യറിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി കൂടുതൽ ശക്തമായി ഉയരുന്ന ഒരു ചോദ്യം ഉണ്ട്: സാധാരണക്കാരായ ഒന്നാം തലമുറ അഭിഭാഷകർക്ക് ഇന്ത്യൻ ഉന്നത നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ യഥാർത്ഥത്തിൽ തുറന്നിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ അത് ക്രമേണ ചില ശക്തമായ നിയമ-നീതിന്യായ കുടുംബങ്ങളുടെ അടഞ്ഞ അധികാരവലയമായി മാറുകയാണോ?

ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ ഹൈക്കോടതികളിലും സുപ്രീം കോടതിയിലും സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന ജഡ്ജിമാരിൽ ഗണ്യമായൊരു വിഭാഗം നിയമപാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണെന്നത് യാദൃശ്ചികമല്ലെന്ന് വിമർശകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മുൻ ജഡ്ജിമാരുടെ മക്കൾ, പ്രമുഖ അഭിഭാഷകരുടെ ബന്ധുക്കൾ, തലമുറകളായി നിയമരംഗത്ത് സ്വാധീനമുള്ള കുടുംബങ്ങൾ — ഇവരാണ് പലപ്പോഴും ഉന്നത നീതിന്യായ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്. ഇത് വ്യക്തിപരമായി ഏതെങ്കിലും ജഡ്ജിയുടെ കഴിവിനെയോ സത്യസന്ധതയെയോ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതല്ല. അവരിൽ പലരും അതീവ പ്രഗത്ഭരും ഭരണഘടനാപരമായ മൂല്യങ്ങളോട് പ്രതിബദ്ധരുമാകാം. പക്ഷേ ഇവിടെ ചോദ്യം വ്യക്തികളെക്കുറിച്ചല്ല; ചോദ്യം വ്യവസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചാണ്.

ആർക്കാണ് മികച്ച സീനിയർ ചേമ്പറുകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നത്? ആർക്കാണ് ശക്തമായ മെന്റർഷിപ്പ് ലഭിക്കുന്നത്? ആരാണ് കൊളീജിയത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുന്നത്? ആർക്കാണ് സുപ്രധാന കേസുകളിൽ അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്? ആർക്കാണ് അധികാരവലയങ്ങളുമായി സ്വാഭാവിക ബന്ധമുള്ളത്? അതേസമയം, ഒരു ചെറിയ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന, കുടുംബപാരമ്പര്യമില്ലാത്ത, സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക പിന്തുണയില്ലാത്ത ഒരു ഒന്നാം തലമുറ അഭിഭാഷകന്റെ അവസ്ഥ എന്താണ്? അവനോ അവളോ പലപ്പോഴും ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ പുറത്താണ് നിൽക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ നിയമവൃത്തങ്ങളിൽ വർഷങ്ങളായി ചർച്ചചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രയോഗമാണ് “Uncle Judge Syndrome”. ഒരു ജഡ്ജി ഇരിക്കുന്ന അതേ കോടതിയിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത ബന്ധുക്കൾ അഭിഭാഷകരായി പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യുന്നതിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന സ്വാധീന-സൗഹൃദ അന്തരീക്ഷത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് താത്പര്യ സംഘർഷത്തിന്റെ സാധ്യതയും അനൗപചാരിക സ്വാധീനവലയങ്ങളും “ഇൻസൈഡർ” ആക്സസും പുറത്തുനിന്നുള്ള അഭിഭാഷകർക്ക് അസമമായ അവസരങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ഇത് പൊതുജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയോടുള്ള വിശ്വാസത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.

2010-ൽ പഞ്ചാബ്-ഹരിയാന ഹൈക്കോടതിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുണ്ടായ വിവാദങ്ങൾ ഈ പ്രശ്നത്തെ ദേശീയതലത്തിൽ ചർച്ചയാക്കി മാറ്റിയിരുന്നു. അതിന് മുമ്പ് തന്നെ ലോ കമ്മീഷൻ ചില നിർണായക ശുപാർശകൾ മുന്നോട്ടുവച്ചിരുന്നു — പ്രത്യേകിച്ച്, അടുത്ത ബന്ധുക്കൾ പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യുന്ന കോടതികളിൽ ജഡ്ജിമാരെ നിയമിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്ന ആശയം. എന്നാൽ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഈ വിഷയത്തിൽ സമഗ്രമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇന്നും നടപ്പിലായിട്ടില്ല.

സുപ്രീം കോടതിയിലെ നിരവധി ജഡ്ജിമാർ പ്രമുഖ നിയമ-നീതിന്യായ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണെന്ന നിരീക്ഷണം പൊതുചർച്ചകളിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ജസ്റ്റിസ് ബി.വി. നാഗരത്ന മുൻ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഇ.എസ്. വെങ്കട്ടരാമയ്യയുടെ മകളാണ്. ജസ്റ്റിസ് മനോജ് മിശ്ര ദീർഘകാല നിയമപാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബപശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. ജസ്റ്റിസ് വിക്രം നാഥും തലമുറകളായി നിയമരംഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തിയാണ്. അതേസമയം, സാധാരണ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ജഡ്ജിമാരും ഉണ്ട്. നിലവിലെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത് ഒരു അധ്യാപകന്റെ മകനാണെന്നത് പലരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ചില ഒറ്റപ്പെട്ട ഉദാഹരണങ്ങൾ കൊണ്ട് വലിയ ഘടനാപരമായ അസമത്വങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കാനാകില്ല.

ഈ സംവിധാനത്തെ അനുകൂലിക്കുന്നവർ പറയുന്നത് നിയമകുടുംബങ്ങളിൽ വളരുന്ന കുട്ടികൾക്ക് സ്വാഭാവികമായും നിയമരംഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ പരിചയവും exposure-ഉം ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്. അതിൽ ഒരു പരിധിവരെ സത്യമുണ്ട്. പക്ഷേ വിമർശകർ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം അതിലും ആഴമുള്ളതാണ്: എപ്പോഴാണ് exposure ഒരു inherited privilege ആയി മാറുന്നത്? എപ്പോഴാണ് ബന്ധങ്ങളും കുടുംബപാരമ്പര്യവും മറ്റുള്ളവരുടെ അവസരങ്ങളെ വിഴുങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നത്? ജനാധിപത്യത്തിൽ നീതി ഒരു കുടുംബപാരമ്പര്യമാകാൻ പാടില്ല. കാരണം നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ വെറും ഒരു തൊഴിൽമേഖലയല്ല — അത് ഭരണഘടനാപരമായ അധികാരമാണ്.

ഇവിടുത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നം കുടുംബപാരമ്പര്യം മാത്രമല്ല; അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള അതാര്യതയാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഇന്നും ജുഡീഷ്യൽ നിയമനങ്ങൾ പൂർണ്ണ സുതാര്യമല്ല. കൊളീജിയം തീരുമാനങ്ങളുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ വ്യക്തമായിട്ടില്ല. സാമൂഹിക വൈവിധ്യത്തിന്റെ കണക്കുകൾ തുറന്നുപറയുന്നില്ല. കുടുംബബന്ധങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തൽ നിർബന്ധമല്ല. ശക്തമായ recusal norms അപര്യാപ്തമാണ്. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ പൊതുജന സംശയങ്ങൾ വർധിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.

നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ ചില നിർണായക പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയും. കോടതികളിൽ പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യുന്ന ബന്ധുക്കളുടെ നിർബന്ധിത വെളിപ്പെടുത്തൽ, അടുത്ത ബന്ധുക്കൾ ഉള്ള അതേ കോടതികളിൽ നിയമനങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണം, കൊളീജിയം ശുപാർശകളിൽ കൂടുതൽ സുതാര്യത, ഒന്നാം തലമുറ അഭിഭാഷകർക്ക് കൂടുതൽ പ്രാതിനിധ്യം, സാമൂഹിക-പ്രാദേശിക വൈവിധ്യ ഓഡിറ്റുകൾ, ശക്തമായ conflict-of-interest മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം നീതിന്യായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ദുർബലമാക്കുന്നതല്ല; മറിച്ച്, ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.

ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേണ്ടത് വെറും സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ജുഡീഷ്യറി മാത്രമല്ല. ജനങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസം തോന്നുന്ന, എല്ലാവർക്കും പ്രാപ്യമായ, സാമൂഹികമായി പ്രതിനിധാനമുള്ള, സുതാര്യമായ ഒരു നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്. കാരണം ജനങ്ങൾ ഒരുദിവസം “നീതി ചില കുടുംബങ്ങളുടെ കൈകളിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു” എന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, നിയമത്തിന്റെ അധികാരം നിലനിന്നാലും നീതിയുടെ നൈതിക ശക്തി തകരും. ജനാധിപത്യത്തിൽ നീതിപീഠം ഒരു കുടുംബവാഴ്ചയാകരുത്. സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ മക്കൾക്കും അതിന്റെ വാതിലുകൾ തുല്യമായി തുറന്നിരിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ “Rule of Law” പതിയെ “Rule of Networks” ആയി മാറും.

- മുബാറക് റാവുത്തർ -